गर्मी महिनामा स्वस्थ रहने उपायहरू

काठमाडौँ — नेपालका विभिन्न स्थानमा तापक्रम क्रमशः बढ्दै जाँदा गर्मी मौसमले जनजीवनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न थालेको छ। पछिल्ला दिनहरूमा बढ्दो गर्मीका कारण स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न समस्या देखिन सक्ने भएकाले चिकित्सक तथा स्वास्थ्य विज्ञहरूले सर्वसाधारणलाई सचेत रहन आग्रह गरेका छन्। गर्मी मौसममा शरीरमा पानीको कमी हुने, अत्यधिक थकान महसुस हुने, टाउको दुख्ने, छालासम्बन्धी समस्या देखिने, पाचन प्रणालीमा गडबडी हुने तथा गम्भीर अवस्थामा हीट स्ट्रोकसम्म हुने सम्भावना रहने भएकाले यस समयमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार गर्मी महिनामा शरीरलाई स्वस्थ राख्न जीवनशैली, खानपान तथा व्यक्तिगत सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। मौसम परिवर्तनसँगै शरीरलाई अनुकूल बनाउन नसक्दा मानिसहरू विभिन्न रोगको जोखिममा पर्ने भएकाले समयमै सचेत रहनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

गर्मी मौसममा स्वस्थ रहन सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा पर्याप्त पानी पिउनु हो। गर्मीका कारण शरीरबाट पसिनासँगै पानी र आवश्यक खनिज तत्वहरू बाहिरिने भएकाले शरीरमा पानीको मात्रा कम हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा नियमित रूपमा पानी पिउनु, कागती पानी, नरिवल पानी, झोलिलो खाना तथा फलफूलको जुस सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छ। चिकित्सकहरूका अनुसार दिनभरि थोरै–थोरै गरेर पानी पिउने बानीले शरीरलाई सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ। पानीको कमी हुँदा शरीर कमजोर हुने, चक्कर आउने, मुटुको धड्कन बढ्ने तथा अत्यधिक थकान महसुस हुने समस्या देखा पर्न सक्छ।

गर्मी महिनामा खानपानमा विशेष ध्यान दिनु पनि अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। अत्यधिक तेलिलो, मसलेदार तथा भारी खाना सेवन गर्दा पाचन प्रणालीमा समस्या हुन सक्छ। त्यसैले हल्का, पौष्टिक र सजिलै पच्ने खानेकुरा सेवन गर्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिएका छन्। मौसमी फलफूल, सलाद, दही, हरियो तरकारी, झोलिलो दाल, चामल तथा अन्य पौष्टिक परिकारले शरीरलाई आवश्यक पोषण प्रदान गर्छ। साथै ताजा र सफा खानेकुरा मात्र सेवन गर्नुपर्ने र बासी तथा अस्वच्छ खाना नखानु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण मानिन्छ।

त्यस्तै, गर्मीको समयमा कडा घामबाट जोगिनु पनि स्वास्थ्यका लागि आवश्यक मानिन्छ। दिउँसोको समयमा घाम अत्यधिक तेज हुने भएकाले लामो समयसम्म घाममा बस्दा शरीरमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ। चिकित्सकहरूका अनुसार घाममा लामो समय बस्दा टाउको दुख्ने, शरीर थाक्ने, चक्कर आउने तथा हीट स्ट्रोकको जोखिम बढ्न सक्छ। त्यसैले अत्यावश्यक कामबाहेक दिउँसोको कडा घाममा बाहिर ननिस्कन र बाहिर निस्कँदा टोपी, छाता वा सनग्लास प्रयोग गर्न सुझाव दिइएको छ।

लुगा लगाउने तरिकाले पनि गर्मी मौसममा स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्न सक्छ। सूती कपडा, हल्का र ढिला कपडा लगाउँदा शरीरमा हावा सजिलै प्रवेश गर्छ र पसिना कम हुन्छ। गाढा र बाक्ला कपडा लगाउँदा शरीरमा गर्मी बढी महसुस हुन सक्छ। त्यसैले गर्मी महिनामा हल्का र आरामदायी कपडा प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनु पनि गर्मीमा स्वस्थ रहने महत्वपूर्ण उपाय हो। गर्मी मौसममा ब्याक्टेरिया तथा जीवाणुहरू छिटो बढ्ने भएकाले खानेकुरा सफा र ताजा हुनुपर्छ। नियमित रूपमा नुहाउने, हात साबुनले धुने, सफा पानी मात्र पिउने र वातावरणलाई सफा राख्ने बानीले धेरै रोगबाट बच्न मद्दत गर्छ।

यसैगरी पर्याप्त आराम र निद्रा पनि शरीरलाई स्वस्थ राख्न आवश्यक हुन्छ। गर्मीका कारण शरीर चाँडै थकित हुन सक्छ, त्यसैले पर्याप्त विश्राम लिनु जरुरी हुन्छ। बिहान वा साँझको समयमा हल्का व्यायाम, हिँडडुल तथा योगाभ्यास गर्दा शरीर सक्रिय रहन्छ र मानसिक स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पर्छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार यदि अत्यधिक थकान, चक्कर आउने, वान्ता हुने, शरीर अत्यधिक तातो हुने, अत्यधिक पसिना आउने वा बेहोस हुने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउनु आवश्यक हुन्छ। समयमै उपचार नपाएमा यस्ता समस्या गम्भीर हुन सक्ने भएकाले लक्षण देखिने बित्तिकै स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिन सुझाव दिइएको छ।

गर्मी मौसममा सामान्य सावधानी अपनाएमा धेरै स्वास्थ्य समस्याबाट बच्न सकिने चिकित्सकहरूको भनाइ छ। पर्याप्त पानी पिउने, सन्तुलित खाना खाने, घामबाट जोगिने, सफा र हल्का कपडा लगाउने तथा व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिने जस्ता उपाय अपनाएमा मानिसहरू गर्मी महिनामा पनि स्वस्थ, सुरक्षित र सक्रिय जीवनयापन गर्न सक्छन्।