वासिङ्टन डिसी, २३ भदौ। ब्राउन विश्वविद्यालयको ‘वाट्सन इन्स्टिच्युट फर इन्टरनेसनल एन्ड पब्लिक अफेयर्स’ को तथ्याङ्क अनुसार फेब्रुअरी २८ मा इरानविरुद्ध अमेरिका-इजरायल युद्ध सुरु भएयताको छ महिनामा अमेरिकी उपभोक्ताहरूले पेट्रोल र डिजेलका लागि थप १०० अर्ब डलर खर्च गरेका छन्।
देशभरि करिब १३ करोड १० लाख घरधुरी रहेको अनुमानका आधारमा हिसाब गर्दा, यो थप खर्च प्रतिघरधुरी करिब ७६३ डलर हुन आउँछ।
इरानविरुद्धको युद्ध संयुक्त राज्य अमेरिकामा अलोकप्रिय बनेको छ र अधिकांश अमेरिकीहरू इन्धनको मूल्यवृद्धिका लागि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई जिम्मेवार ठानिरहेकाे अलजजिराले जनाएकाे छ ।
तर केही दिन अघि ट्रम्पले इन्धनको मूल्यवृद्धिबारेको चिन्तालाई खारेज गर्दै भनेका छन्: “यदि मूल्य बढ्छ भने, बढ्छ।” यसको सट्टा, उनले तेल कम्पनीहरूमाथि “अत्यधिक मूल्य असुलेको” आरोप लगाउँदै दोष पन्छाउने प्रयास गरेका छन्।
ट्रम्पले यो युद्ध चारदेखि पाँच हप्तासम्म मात्र चल्ने दाबी गरेका थिए तर यो छैटौँ महिनामा प्रवेश गरिसक्दा पनि कुनै कूटनीतिक निकास निस्कने छाँटकाँट देखिएको छैन।
डिजेलको तुलनामा अमेरिकीहरूले पेट्रोलको प्रयोग धेरै गर्ने भएकाले लागतमा पेट्रोलको हिस्सा ठूलो छ। पेट्रोलको मूल्य ३९ प्रतिशतले बढेर प्रतिग्यालन करिब २.९८ डलरबाट ४.१५ डलर (प्रतिलिटर ०.७९ डलरबाट १.०९ डलर) पुगेको छ। डिजेलको मूल्यमा भने अझ तीव्र वृद्धि देखिएको छ; यो प्रतिग्यालन ३.६७ डलरबाट ५.९० डलर (प्रतिलिटर ०.९७ डलरबाट १.५६ डलर) पुग्दै ६० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ।
इन्धनको मूल्य विभिन्न राज्यहरूमा निकै फरक-फरक छ। मूल्यहरू ‘वेस्ट कोस्ट’ (पश्चिमी तट) मा विशेष गरी क्यालिफोर्नियामा सबैभन्दा बढी छन्; त्यहाँ युद्ध सुरु हुनुअघि नै उच्च इन्धन कर र कार्बन मूल्य निर्धारण कार्यक्रमहरूका कारण लागत बढिरहेको थियो।
‘अमेरिकन अटोमोबाइल एसोसिएसन’ का अनुसार, क्यालिफोर्नियामा पेट्रोलको औसत मूल्य प्रतिग्यालन ५.८५ डलर (प्रतिलिटर १.५५ डलर) छ, जुन देशमै सबैभन्दा बढी हो। यसपछि वासिङ्टन राज्य (५.५१ डलर), हवाई (५.३९ डलर), अलास्का (५.०३ डलर) र ओरेगन (५.०१ डलर) आउँछन्। इन्डियानामा पेट्रोलको मूल्य देशमै सबैभन्दा कम, अर्थात् औसतमा प्रतिग्यालन ३.४३ डलर (प्रतिलिटर ०.९१ डलर) छ।
कृषि क्षेत्रमा प्रयोग हुने मल र ट्र्याक्टरको इन्धनदेखि कोल्ड स्टोरेजको चिस्यान तथा ताप-रोधन (इन्सुलेशन) अनि ढुवानीका लागि चाहिने प्लास्टिक प्याकेजिङ र ट्रकको इन्धनसम्म, खाद्य शृङ्खलाका लगभग हरेक चरणमा तेल र ग्यासको प्रत्यक्ष भूमिका रहन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य बढ्दै जाँदा उत्पादन, भण्डारण, प्याकेजिङ र ढुवानीजस्ता प्रत्येक तहमा थप लागत जोडिँदै जान्छ। नतिजास्वरूप, खाद्य सामग्री सुपरमार्केटका बिक्री कक्षसम्म आइपुग्दा ती सबै अतिरिक्त लागतको प्रत्यक्ष भार उपभोक्तामाथि महँगीका रूपमा पर्छ।
खासगरी कम आय भएका मुलुकहरू, जहाँका नागरिकले आफ्नो कमाइको ठूलो हिस्सा खानपिनमा खर्च गर्छन् र ठूलो परिमाणमा अन्न तथा मल आयातमा निर्भर रहनुपर्छ, त्यस्ता देशहरूमा तेलको बढ्दो मूल्यले छिट्टै गम्भीर खाद्य अभावको स्थिति निम्त्याउन सक्ने देखिन्छ।
