नयाँ दिल्ली, ८ असार । भारतको इतिहासमा धेरै धनी शासकहरू थिए यद्यपी इतिहासकार र अर्थशास्त्रीहरूले मुगल सम्राट अकबरलाई सूचीको शीर्षस्थानमा राख्छन्।
अकबरको शासनकालमा मुगल साम्राज्य विश्वको सबैभन्दा धनी अर्थतन्त्रहरू मध्ये एक बन्यो, जसले विश्वव्यापी आर्थिक उत्पादनको लगभग २५ प्रतिशत ओगटेको थियो।
यसको अर्थ संसारको लगभग १ चौथाई सम्पत्ति उनले शासन गरेको साम्राज्यबाट उत्पन्न भएको थियो। चार शताब्दीभन्दा पहिले बाँचेका शासकको व्यक्तिगत सम्पत्तिको सही गणना गर्न गाह्रो भए पनि आर्थिक इतिहासकारहरू भन्छन् कि अकबरले मानव इतिहासको सबैभन्दा धनी साम्राज्यहरू मध्ये एकमा शासन गरेका थिए।
अकबरले १५५६ देखि १६०५ सम्म मुगल साम्राज्यमा शासन गरेका थिए । यस अवधिमा भारत विश्वको अग्रणी आर्थिक शक्तिहरू मध्ये एकको रूपमा देखा पर्यो। धेरै आर्थिक अध्ययनहरूले संकेत गर्छन् कि अकबरको शासनकालमा मुगल साम्राज्यले विश्वव्यापी जीडीपीमा लगभग २५ प्रतिशत योगदान पुर्याएको थियो। यो आर्थिक शक्ति कृषि, व्यापार, निर्माण, र एक उच्च व्यवस्थित प्रशासनिक प्रणालीले सम्भव बनाएको थियो।
अकबरको आर्थिक सफलताको पछाडिको एउटा प्रमुख कारण उनको दशला कर प्रणाली थियो। अकबरका अर्थमन्त्री राजा तोडरमलले प्रसिद्ध दशला प्रणालीको सुरुवात गरेका थिए, जसले भूमि राजस्व सङ्कलनलाई मानकीकृत गर्यो। यो प्रणालीले कर प्रशासनमा सुधार ल्यायो, किसानहरूको लागि अनिश्चितता कम गर्यो र शाही कोषमा टन्नै आम्दानी बढायो।
अकबरले घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारलाई सक्रिय रूपमा प्रोत्साहन गरेका थिए। मुगल साम्राज्यले मध्य एसिया, फारस र युरोपेली व्यापारीहरूसँग बलियो व्यावसायिक सम्बन्ध स्थापित गरेका थिए । जसका कारण कपडा, मसला, बहुमूल्य पत्थर र विलासी सामानको व्यापारले साम्राज्यमा ठूलो धनराशि भारतमा भित्रयाएको थियो । विदेशी व्यापारीहरू भारतीय बन्दरगाहहरूमा आइपुग्दा ठूलो मात्रामा सुन, चाँदी र अन्य बहुमूल्य वस्तुहरू देशमा प्रवेश गराउँथे, जसले अर्थतन्त्रलाई अझ बलियो बनाउने काम गरेको थियो।
इतिहासकारहरूको अनुमान छ कि १६ औं शताब्दीको अन्त्यमा अकबरको खजाना, जग्गा र शाही सम्पत्तिको कुल मूल्य आजको पैसामा धेरै ट्रिलियन डलर हुने थियो। सही गणना फरक भए पनि विज्ञहरू सहमत छन् कि इतिहासमा कमै शासकहरूले अकबरको समयमा मुगल साम्राज्यले जत्तिको आर्थिक स्रोतहरूमा नियन्त्रण अरू कसैले राखेका थिएनन् ।
अकबरका पछि लागेका शासकहरूले पनि धनी साम्राज्य माथि शासन गरे। शाहजहाँको शासनकालमा भव्य मयूर सिंहासन निर्माण गरिएको थियो, औरंगजेबको शासन कालमा साम्राज्य अझ विस्तार भयो। आर्थिक इतिहासकारहरूको अनुमान छ कि औरंगजेबको शासनकालको केही भागहरूमा विश्वव्यापी जीडीपीमा भारतको हिस्सा २५ प्रतिशत देखि २७ प्रतिशतसम्म थियो। यसले मुगल साम्राज्यको निरन्तर आर्थिक शक्ति विश्वलाई देखाएको थियो ।
