आफूले भन्न चाहेको कथा आफ्नै आँखाबाट भन्न खोजेको हुँ: निर्देशक रेखा थापा

तेजन खडका

काठमाडाैं, ९ भदाैं। नेपाली चलचित्रमा रेखा थापा नाम आफैंमा अमुल्य  परिचय हो। अभिनयबाट दर्शकको मनमा गहिरो छाप छोडेकी रेखाले चलचित्र निर्माण हुँदै निर्देशनसम्मको यात्रा तय गरिसकेकी छन्। पर्दामा देखिने कलाकार मात्र नभएर पर्दा पछाडिको सिर्जनात्मक नेतृत्व लिन सक्ने व्यक्तित्वका रूपमा पनि उनले आफूलाई स्थापित गरेकी छन्।

अहिले रेखा फेरि क्यामेराको पछाडि छिन्। उनको निर्देशनमा तयार भइरहेको चलचित्र ‘माया भनेको यस्तो होला’लाई लिएर उनी उत्साहित छिन्। चलचित्रको लेखन दिल श्रेष्ठले गरेका छन्। प्रेम, सम्बन्ध, भावना र मानवीय संवेदनालाई केन्द्रमा राखिएको चलचित्रमार्फत रेखा निर्देशकका रूपमा आफ्नो फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने तयारीमा छिन्।

लामो समयको अभिनय अनुभवलाई निर्देशनमा कसरी प्रयोग गरिरहेकी छन्? उनलाई निर्देशनमा फर्किनुपर्ने आवश्यकता किन महसुस भयो? महिला पात्र र नेपाली चलचित्रको वर्तमान अवस्थाबारे उनको दृष्टिकोण के छ? यिनै विषयमा केन्द्रित रहेर अभिनेत्री तथा निर्देशक रेखा थापासँग तेजन खड्का र दिपक बास्तोलाद्वारा गरिएको कुराकानी :

फेरि क्यामेराको पछाडि फर्किनुभएको छ। ‘माया भनेको यस्तो होला’ निर्देशन गर्ने निर्णय कसरी भयो?

निर्देशन मेरो लागि कुनै अचानक आएको निर्णय होइन। चलचित्र क्षेत्रमा काम गर्दै जाँदा धेरै कथा देखेँ, धेरै पात्र भेटेँ, धेरै अनुभव लिएँ। समयसँगै आफूले पनि केही कुरा आफ्नै दृष्टिकोणबाट भन्नुपर्छ भन्ने महसुस भयो। निर्देशक भएपछि आफूले कथा हेर्ने तरिका, पात्रलाई बुझ्ने तरिका र दर्शकसम्म भावनालाई पुर्‍याउने तरिका फरक हुन्छ। यही चाहनाले ‘माया भनेको यस्तो होला’सम्म ल्याएको हो।

तपाईंका लागि निर्देशन रहर हो कि जिम्मेवारी?

रहरबाट सुरु भएको काम जिम्मेवारीमा पुग्छ। निर्देशन मेरो लागि क्यामेरा चलाउने वा कलाकारलाई अभिनय गराउने काम होइन। एउटा निर्देशकले सम्पूर्ण चलचित्रको आत्मालाई बोकेको हुन्छ। त्यसैले म निर्देशनलाई निकै गम्भीरतापूर्वक लिन्छु।

‘माया भनेको यस्तो होला’को कथा तपाईंलाई किन विशेष लाग्यो?

माया भन्ने शब्द हामी सबैले सुनेका छौँ, अनुभव गरेका छौँ। तर हरेक मानिसका लागि मायाको अर्थ फरक हुन्छ। कसैका लागि माया त्याग हो, कसैका लागि विश्वास, कसैका लागि साथ र कसैका लागि जीवनकै सबैभन्दा ठूलो संघर्ष। चलचित्रले यही भावनालाई फरक कोणबाट प्रस्तुत गर्न खोजेको छ। कथा पढ्दा र त्यसलाई पर्दामा कल्पना गर्दा मलाई लाग्यो– यो कथा दर्शकसँग जोडिन सक्छ।

चलचित्रको लेखन दिल श्रेष्ठले गर्नुभएको छ। लेखक र निर्देशकबीचको सहकार्य कस्तो रह्यो?

धेरै राम्रो रह्यो। लेखकले कथा सिर्जना गर्नुहुन्छ र निर्देशकले त्यसलाई दृश्यमा रूपान्तरण गर्छ। त्यसैले दुवैबीच विश्वास र संवाद अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। दिलजीसँग हामीले पात्र, कथा, दृश्य र भावनाका विषयमा धेरै छलफल गरेका छौँ। उहाँको लेखनले चलचित्रलाई एउटा आधार दिएको छ र मैले त्यसलाई आफ्नै निर्देशकीय दृष्टिकोणबाट पर्दामा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेकी छु।

अभिनेत्री र निर्देशक रेखा थापामा के फरक छ?

अभिनेत्री हुँदा म एउटा पात्रको संसारमा प्रवेश गर्छु। निर्देशक हुँदा भने पूरै संसार निर्माण गर्नुपर्छ। एउटा कलाकारले आफ्नो पात्र राम्रो बनाउनुपर्छ, तर निर्देशकले सबै पात्र, दृश्य, कथा, संगीत, छायांकन र सम्पादनसम्म सोच्नुपर्छ। त्यसैले निर्देशकको जिम्मेवारी धेरै ठूलो हुन्छ।

दुई दशकभन्दा लामो अभिनय अनुभवले निर्देशनमा कस्तो अनुभव दिएको छ?

धेरै ठूलो अनुभव  दिएको छ। क्यामेराअगाडि उभिएर काम गरेको अनुभवले कलाकारको मनोविज्ञान बुझ्न सजिलो हुन्छ। कलाकारलाई कुन अवस्थामा सहज हुन्छ, कहिले उसलाई स्वतन्त्रता दिनुपर्छ र कहिले निर्देशन आवश्यक हुन्छ भन्ने कुरा मैले अनुभवबाट सिकेकी छु। म कलाकारलाई आदेश दिनुभन्दा उनीहरूको क्षमतालाई बाहिर ल्याउने प्रयास गर्छु।

निर्देशन गर्दा तपाईं कलाकारलाई बढी स्वतन्त्रता दिनुहुन्छ कि आफ्नो दृष्टिकोणमा राख्नुहुन्छ?

दुवैको सन्तुलन आवश्यक छ। निर्देशकको स्पष्ट दृष्टिकोण हुनुपर्छ, तर कलाकार पनि सिर्जनात्मक व्यक्ति हो। उसको आफ्नै अनुभूति हुन्छ। त्यसैले कलाकारले ल्याएको राम्रो विचारलाई पनि स्वीकार गर्नुपर्छ। चलचित्र एक व्यक्तिको मात्र सिर्जना होइन, सम्पूर्ण टिमको सामूहिक सिर्जना हो।

रेखा थापाको निर्देशनमा महिला पात्र कस्तो देखिन्छ?

म महिलालाई  रोइरहने, सहेर बस्ने वा पुरुष पात्रको कथालाई अगाडि बढाउने माध्यमका रूपमा हेर्न चाहन्नँ। महिला पनि निर्णय गर्न सक्छिन्, गल्ती गर्न सक्छिन्, संघर्ष गर्न सक्छिन्, प्रेम गर्न सक्छिन् र आफ्नो जीवनका लागि आफैं उभिन सक्छिन्। मेरा पात्रमा त्यही वास्तविकता देखाउने प्रयास हुन्छ।

तपाईं आफैंले जीवनमा धेरै संघर्ष गर्नुभएको छ। त्यसको प्रभाव तपाईंको सिर्जनामा पर्छ?

पर्छ होला। मानिसले आफूले भोगेको जीवनबाट धेरै कुरा सिक्छ। संघर्षले मानिसलाई बलियो मात्र बनाउँदैन, अरूको पीडा बुझ्न पनि सिकाउँछ। मेरो जीवनका अनुभवहरूले मलाई पात्रलाई सतहबाट होइन, भित्रबाट बुझ्न सहयोग गरेका छन्।

नेपाली चलचित्रमा महिलाका लागि अझै पनि पर्याप्त अवसर छैन भन्ने गुनासो सुनिन्छ। तपाईंको अनुभव के छ?

अवस्था पहिलेभन्दा धेरै परिवर्तन भएको छ। तर अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ। महिला कलाकारलाई अवसर दिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन, उनीहरूको क्षमता र नेतृत्वलाई पनि विश्वास गर्नुपर्छ। महिला निर्देशक, निर्माता, लेखक र प्राविधिकहरू बढ्दै जानुपर्छ। जब महिलाले आफ्नै कथा आफैं भन्न थाल्छन्, चलचित्रको संसार अझ विविध हुन्छ।

तपाईंलाई लाग्छ, नेपाली चलचित्रले अहिले दर्शकको मन बुझ्न सकेको छ?

केही चलचित्रले निकै राम्रो गरेका छन्। तर हामी अझै धेरै अगाडि जान सक्छौँ। अहिलेको दर्शक धेरै सचेत छ। उसले संसारभरका चलचित्र हेर्छ। त्यसैले अब नेपाली चलचित्रले पुरानै सूत्रमा मात्र भर परेर हुँदैन। कथा बलियो हुनुपर्छ, प्रस्तुति विश्वसनीय हुनुपर्छ र पात्र वास्तविक लाग्नुपर्छ।

अहिलेका दर्शकले कलाकारभन्दा कथा खोजिरहेका छन् भन्ने लाग्छ?

बिल्कुल। स्टारडमको आफ्नै महत्व हुन्छ, तर आजको दर्शकलाई हलसम्म ल्याउने सबैभन्दा ठूलो शक्ति राम्रो कथा हो। कलाकारले दर्शकलाई हलसम्म आकर्षित गर्न सक्छ, तर चलचित्र मनमा बस्नका लागि कथा र प्रस्तुति बलियो हुनुपर्छ।

‘माया भनेको यस्तो होला’मा दर्शकले के नयाँ पाउनेछन्?

हामीले कथालाई इमानदारीपूर्वक प्रस्तुत गरेका छौँ। चलचित्रमा भावनात्मक पक्ष बलियो छ। यद्यपि , भावुक बनाउने उद्देश्य छैन। सम्बन्धलाई बुझ्ने, मायालाई हेर्ने र मानिसका निर्णयलाई बुझ्ने एउटा दृष्टिकोण दिन खोजेका छौँ। दर्शकले चलचित्र हेरेपछि आफ्नो जीवनका केही सम्बन्ध सम्झनुहुन्छ भन्ने लाग्छ।

निर्देशकका रूपमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती के लाग्यो?

आफ्नो कल्पनालाई पर्दामा उतार्नु नै सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो। दिमागमा सोचेजस्तो दृश्य वास्तविकतामा बनाउन धेरै मानिसको मेहनत चाहिन्छ। कलाकार, छायाकार, प्राविधिक, सम्पादन, संगीत सबै मिल्नुपर्छ। त्यसैले निर्देशन वास्तवमै टिमवर्क हो।

 तपाईं आफ्नो कामप्रति धेरै कडा हुनुहुन्छ भन्ने सुनिन्छ नि !

म काममा सम्झौता गर्न चाहन्नँ। यसको अर्थ म अरूको कामलाई सम्मान गर्दिनँ भन्ने होइन। बरु सबैले आफ्नो उत्कृष्ट दिनुपर्छ भन्ने मेरो सोच हो। चलचित्रमा सयौँ मानिस जोडिएका हुन्छन्। सबैको मेहनतको सम्मान गर्न निर्देशकले अझ जिम्मेवार भएर काम गर्नुपर्छ।

 ‘सुपरस्टार रेखा थापा’ भन्ने परिचयले तपाईंलाई दबाब दिन्छ?  

 ‘सुपरस्टार’ भन्ने शब्द मैले आफूले बनाएको होइन, दर्शकले दिनुभएको हो। त्यसैले त्यसलाई म सम्मानका रूपमा लिन्छु। तर यही परिचयले हरेकपटक अझ राम्रो गर्नुपर्ने दबाब भने दिन्छ। दर्शकले मबाट अपेक्षा गर्नुहुन्छ भने त्यो मेरो लागि खुशीको कुरा हो।

रेखा थापाको सफलता पछाडि सबैभन्दा ठूलो शक्ति के हो?

निरन्तर काम गर्ने इच्छा। असफलताबाट नडराउनु, आलोचनाबाट सिक्नु र आफ्नो बाटोमा निरन्तर अघि बढ्नु। मैले जीवनमा धेरै उतारचढाव देखेकी छु। तर एउटा कुरा कहिल्यै छोडिनँ– काम गर्ने इच्छालाई।

तपाईंका लागि सफलता के हो?

सफलता भनेको पैसा, लोकप्रियता वा चर्चा होइन। आफूले गरेको कामप्रति सन्तुष्ट हुनु पनि सफलता हो। दर्शकले वर्षौँपछि पनि आफ्नो काम सम्झिनुहुन्छ भने त्यो मेरो लागि ठूलो उपलब्धि हो।

अब रेखा थापा अभिनेत्रीभन्दा बढी निर्देशकका रूपमा देखिनुहुन्छ?

म कुनै एउटा परिचयमा सीमित हुन चाहन्नँ। अभिनय मेरो जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा हो र निर्देशन पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण हुँदै गएको छ। राम्रो पात्र आयो भने अभिनय गर्छु, राम्रो कथा आयो भने निर्देशन गर्छु। मेरो प्राथमिकता भनेको राम्रो काम हो।

आगामी दिनमा निर्देशनलाई निरन्तरता दिने योजना छ?

अवश्य। तर संख्या बढाउनेभन्दा गुणस्तरमा ध्यान दिन चाहन्छु। मैले नायिकाको रुपमा विश्राम गरेको छैन । 

अन्त्यमा ‘माया भनेको यस्तो होला’का दर्शकलाई के भन्न चाहनुहुन्छ?

चलचित्र हाम्रो मेहनत हो, तर यसको वास्तविक मूल्यांकन गर्ने अधिकार दर्शकसँग छ। हामीले आफ्नोतर्फबाट इमानदारीपूर्वक काम गरेका छौँ। दर्शकले चलचित्र हेर्नुहोस्, मनमा लागेको कुरा भन्नुहोस्। राम्रो लागे माया गरिदिनुहोस्, कमजोरी लागे आलोचना गरिदिनुहोस्। तपाईंहरूको प्रतिक्रियाले नै हामीलाई अझ राम्रो काम गर्न प्रेरणा दिनेछ।

अनि रेखा थापाका लागि साँच्चिकै ‘माया भनेको यस्तो होला’चाहिँ के हो?

(हाँस्दै) माया भनेको  पाउनु मात्र होइन, बुझ्नु पनि हो । खुसीमा साथ दिनु  मात्र होईन,  अप्ठ्यारोमा पनि छोडेर नजानु हो। माया भनेको अधिकारभन्दा बढी सम्मान हो। सायद त्यसैले हामीले चलचित्रको नाम नै ‘माया भनेको यस्तो होला’ राखेका हौँ—किनकि मायाको एउटा मात्र परिभाषा हुँदैन, हरेक मानिसको आफ्नै कथा हुन्छ।